Dzieci i Szachy - Opracowania

W roku 1989 w Szkole Podstawowej nr 13 w Gorzowie Wielkopolskim wprowadzono zajęcia szachowe, które objęły swym zasięgiem blisko 40 uczniów klas pierwszych. Po 3 latach prowadzenie zajęć, z powodu braków finansowych przerwano. W roku 1996, na bazie „Programu nauki gry w szachy w trzech pierwszych latach nauczania”, pp. Andrzeja Michalskiego i Zygmunta Węża - zatwierdzonego do użytku szkół podstawowych decyzją Podsekretarza Stanu, gen. dyw. Jana Czapli z dn. 10.01.1985r. - pan Andrzej Modzelan opracował autorski projekt organizacji nauki gry w szachy w SP nr 13. Propozycja uzyskała akceptację Wojewódzkiego Ośrodka Metodycznego i Kuratorium, a sfinalizowana została w roku szkolnym 1996/97 za sprawą Naczelnika Wydziału Oświaty Urzędu Miejskiego w Gorzowie - Adama Kozłowskiego.

A oto fragment tego opracowania:

"...jesteśmy członkami jednej społeczności, jednej rodziny - GENS UNA SUMUS - jak głosi dewiza Międzynarodowej Federacji Szachowej. Przy szachownicy zacierają się granice wiekowe, często bardzo młody człowiek rywalizuje - toczy intelektualny spór - z dużo starszym partnerem. Łączy ich wspólna pasja, zainteresowanie przedmiotem rozważań i dociekań. Jest w tym pewna magia. Przez kilka godzin szachowej rozgrywki, w jednym miejscu i czasie, spotykają się różne pokolenia, potrafiące porozumieć się bez słów. „Szachy - podobnie jak miłość - są zaraźliwe bez względu na wiek”. Z pewnością mamy tu do czynienia z aspektem wychowawczym, kształtującym postawy,  wzorce zachowań i system wartości."

ZAKOŃCZENIE
(fragment pracy A. Modzelana)

"Każde dziecko zasługuje na miłość swojego rodzica. Wzrastając w niej, kształtuje własną, niepowtarzalną osobowość, rozwija horyzonty myślowe i staje się ważnym ogniwem funkcjonującego społeczeństwa. Aby proces rozwoju przebiegał prawidłowo, rodziców w ich pracy wychowawczej i edukacyjnej winna wesprzeć szkoła. Szkoła kierowana przez ludzi mądrych, ludzi życzliwych, ale i wymagających. Potrafiących dostrzec i rozwinąć zdolności drzemiące w każdym młodym człowieku. Ten swoisty przedsionek życia wywiera ogromny wpływ na każdego z nas. Po wielu latach, wracając pamięcią do szkolnej ławki wspominamy spędzone w niej chwile – te dobre i te złe. Jak sprawić, by tych dobrych było jak najwięcej? Oto główne wyzwanie dla prawdziwych nauczycieli. Czymże innym jest wychowanie młodego pokolenia, jak nie pielęgnacją i dbaniem o pełny rozkwit jego uzdolnień? Tak jak róża rozkwita pod wpływem serca ogrodnika, tak i dziecko otrzymawszy podobny dar – promienieje radośnie i wyrasta na wspaniałego człowieka. W obu jednakże przypadkach niezbędne są odpowiedne narzędzia. Pedagog, miast łopaty i grabi, używa różnych form, metod i technik stymulujących rozwój emocjonalny i intelektualny swoich podopiecznych.

W moim przypadku owym narzędziem jest gra w szachy. Jaką definicją streścić fenomen tego zjawiska? Jeden z wielkich koryfeuszy szachownicy – Siegbert Tarrasch – powiedział: „Szachy są rodzajem intelektualnej aktywności; w nich zawarty jest swoisty czar. Intelektualna aktywność to jedna z największych rozkoszy - jeśli nie największa - bytu ludzkiego”.

Przedmiotem badań niniejszej pracy był wpływ tej „królewskiej gry” na osiągnięcia szkolne uczniów. Swoją uwagę szczególnie skoncentrowałem na pomiarach poziomu pamięci, logicznego myślenia i osiągnięciach dydaktycznych. Wykonane badania, które miały umożliwić odpowiedź na pytanie - czy i w jakim stopniu nauka gry w szachy różnicuje poziom osiągnięć szkolnych dziecka? – przeprowadziłem posługując się techniką testu i analizy dokumentów, wspartą rozmowami z wychowawczyniami obu badanych klas. Reasumując wyniki badań można stwierdzić, że przyjęte przeze mnie hipotezy znalazły w zdecydowanej większości potwierdzenie na drodze empirycznej. Stwierdzam zatem, iż:

1. Szachy jako gra edukacyjna w znacznym stopniu różnicują poziom osiągnięć szkolnych.

W szczególności zaś korzystnie oddziaływują na:

2. Uzyskiwane osiągnięcia dydaktyczne;

3. Rozwój pamięci wzrokowej;

4. Rozwój logicznego myślenia.

Po wnikliwej analizie treści zawartych w mojej pracy, wniosek jaki nasunie się czytelnikom może być tylko jeden:

1. Wprowadzenie szachów jako przedmiotu uzupełniającego program nauczania w klasach I-III.

Dużą rolę w rozwijaniu zainteresowań, stymulowaniu samodzielności i aktywności twórczej odgrywa szeroko rozumiana działalność pozaszkolna: nauczycieli, szkoły i instytucji kulturalno – oświatowych. To właśnie na tym polu dostrzegam największe rezerwy i możliwości. W czasach drapieżnego kapitalizmu, gdzie wszechobecny pieniądz dyktuje warunki życiowej gry – nie zapominajmy o tych, którzy nas potrzebują najbardziej, o najmłodszych obywatelach tego świata. Jeśli potrafimy wykrzesać w sobie odrobinę dobrej woli - to zaręczam – niedostatki finansowie tych, czy innych placówek oświatowych nie są w stanie przeszkodzić nam w realizowaniu dziecięcych marzeń, w których sami niejednokrotnie możemy odnaleźć własne pragnienia z młodzieńczych lat."

„Szachy są rodzajem intelektualnej aktywności; w nich zawarty jest swoisty czar. Intelektualna aktywność to jedna z największych rozkoszy - jeśli nie największa - bytu ludzkiego. Nie każdy może napisać sztukę, zbudować most lub nawet opowiedzieć dobry dowcip. Ale w szachach każdy musi przejawić intelektualną aktywność, co daje mu swoistą przyjemność. Zawsze współczułem mężczyźnie, który nie zaznał w życiu miłości. Szachy, podobnie jak miłość, jak muzyka - mogą uczynić człowieka szczęśliwym”.

S.Tarrasch (1862-1934): „The Game of Chess”, 1936: [W]: Nowe dykteryjki i ciekawostki szachowe. Warszawa, 1983r. s.28. W.Litmanowicz red.)

Warto poznać również stanowiska dwóch osób:

1) Kamila Klimaszewska, trener II klasy państwowej, Białystok 2003.  Społeczna Szkoła Podstawowa nr 2 - szachy są w klasach I-III przedmiotem obowiązkowym:

"Zauważyłam, że umiejętność gry w szachy nobilituje w oczach nie tylko rówieśników, ale przede wszystkim rodziny i wzbudza podziw.  Dziecko po roku (dwóch) systematycznej nauki w szkole pokonuje rodzica czy dziadka i czuje się bardzo szczęśliwe. (...) Psychologiczny element nauki związany z prestiżem młodego człowieka znajduje uzasadnienie i motywuje dziecko do dalszej pracy.  (...)  Moje osobiste doświadczenia wskazują, że wiedza i umiejętności budowane na autentycznych zainteresowaniach są trwałe.  Aktywność stymulowana od najmłodszych lat przynosi wprawę w samodzielnym rozwiązywaniu coraz bardziej skomplikowanych problemów.  Dziecko zyskuje wiarę we własne możliwości i przekonanie, że może zmieniać otaczający świat."

Dokument - trener Kamila Klimaszewska

2) Dyrektor szkoły mgr Andrzej Kryszeń:

"Wprowadzając szachy do naszej szkoły oczekiwaliśmy zainteresowania nimi ze strony uczniów i ich rodziców.  Nasze oczekiwania spełniły się, a nawet przerosły je w niektórych aspektach. (...)  Dzieci bardzo lubią grę w szachy, czekają na te zajęcia, a nawet na zajęcia świetlicowe, i co interesujące, dalej grają w domu z rodzicami."

Dokument - mgr Andrzej Kryszeń